AI dalam Pendidikan Khas: Peribadikan Pembelajaran Murid Keperluan Istimewa

Pendahuluan

Guru pendidikan khas di Malaysia menghadapi cabaran yang berbeza daripada rakan sejawat mereka di kelas arus perdana. Setiap murid membawa profil keperluan yang unik, sama ada disleksia, autisme, palsi serebrum, atau gangguan penglihatan dan pendengaran. Menyediakan bahan pengajaran yang sesuai untuk setiap individu, menguruskan Rancangan Pendidikan Individu (RPI), dan pada masa yang sama memastikan penglibatan murid yang bermakna, semuanya perlu dilakukan dalam masa yang terhad. Dalam keadaan ini, kecerdasan buatan atau AI muncul sebagai alat sokongan yang semakin relevan dan praktikal.

Menjelang pertengahan 2026, perkembangan AI dalam pendidikan khas telah melampaui sekadar percubaan awal. Bukti empirikal daripada kajian-kajian terkini menunjukkan kesan positif yang sederhana hingga besar ke atas pencapaian murid berkeperluan khas apabila sistem pembelajaran adaptif berasaskan AI digunakan secara terancang.^[6][10][15] Ini bukan lagi perbincangan teori semata-mata, kerana sekolah-sekolah di pelbagai negara telah mula mendokumentasikan pengalaman sebenar penggunaan alat-alat ini dalam bilik darjah pendidikan khas.

Bagi guru pendidikan khas Malaysia, konteks tempatan turut memainkan peranan penting. Kementerian Pendidikan Malaysia telah memperkukuhkan rangka kerja pendidikan inklusif, dan program-program seperti Program Pendidikan Khas Integrasi (PPKI) serta Program Inklusif memerlukan guru yang mampu membezakan pengajaran dengan berkesan. AI boleh menjadi pembantu yang mempercepatkan proses ini, asalkan guru memahami cara menggunakannya dengan bijak dan bertanggungjawab.

Artikel ini mengupas secara jujur dan berimbang bagaimana AI boleh membantu guru pendidikan khas Malaysia, merangkumi personalisasi pembelajaran, penghasilan bahan mengikut tahap murid, dan teknologi sokongan atau "assistive technology". Perbincangan turut menyentuh had dan isu etika yang perlu diambil kira, supaya guru dapat membuat keputusan yang berinformasi dalam amalan harian mereka.

Latar Belakang

Penggunaan teknologi dalam pendidikan khas bukanlah perkara baharu. Sejak dekad 1980-an, alat seperti perisian pembelajaran interaktif, peranti komunikasi augmentatif, dan pembaca skrin telah digunakan untuk membantu murid berkeperluan khas mengakses kurikulum. Walau bagaimanapun, teknologi awal ini bersifat statik, iaitu ia tidak menyesuaikan diri dengan keperluan berubah murid dan memerlukan guru untuk mengkonfigurasi setiap fungsi secara manual.

Peralihan ketara berlaku apabila pembelajaran mesin mula diintegrasikan ke dalam perisian pendidikan sekitar awal 2010-an. Platform seperti sistem pengurusan pembelajaran adaptif mula menggunakan data interaksi murid untuk mencadangkan aktiviti seterusnya. Namun, aplikasi ini kebanyakannya direka untuk murid arus perdana, dan murid berkeperluan khas sering kali terpinggir daripada manfaat teknologi ini.

Antara 2020-2025, perkembangan model bahasa besar seperti yang mendasari ChatGPT, serta kemajuan dalam pemprosesan bahasa semula jadi dan penglihatan komputer, membuka dimensi baharu. Guru pendidikan khas mula bereksperimen dengan menggunakan AI generatif untuk menjana bahan yang disesuaikan, manakala syarikat teknologi mula membina alat khusus untuk keperluan aksesibiliti. Kajian sistematik dan bibliometrik yang menganalisis 120 kajian antara 2015-2025 mengesahkan pertumbuhan pesat minat penyelidikan dalam domain ini, walaupun pelaksanaan sebenar masih tidak sekata antara konteks dan negara.^[10]

Menjelang 2026, ekosistem alat AI untuk pendidikan khas telah menjadi lebih matang. Terdapat bukti empirikal yang lebih kukuh, kerangka etika yang lebih jelas, dan komuniti amalan guru yang semakin berkembang. Ini menjadikan masa kini sebagai titik yang sesuai bagi guru pendidikan khas Malaysia untuk menilai semula dan mula mengintegrasikan AI secara lebih sistematik dalam amalan mereka.

Kapabiliti Terkini (July 2026)

Sistem Pembelajaran Adaptif Berasaskan AI

Salah satu perkembangan paling signifikan ialah sistem pembelajaran adaptif yang menggunakan teknik pembelajaran pengukuhan mendalam, termasuk rangkaian yang dikenali sebagai "deep Q-network" atau DQN berhierarki. Sistem ini mampu memberi maklum balas masa nyata dan menyesuaikan strategi pengajaran mengikut profil unik setiap murid pendidikan khas.^[3] Kajian terkini melaporkan bahawa sistem sedemikian mencapai ketepatan strategi sebanyak 89%, meningkatkan kesesuaian intervensi untuk kes pendidikan khas sebanyak 22% berbanding model yang lebih ringkas, dan menunjukkan liputan yang 5.7 kali ganda lebih baik untuk situasi pembelajaran yang jarang berlaku.^[3]

Dalam konteks praktikal, ini bermakna sistem AI boleh mengenal pasti corak respons murid dengan disleksia yang berbeza daripada murid tipikal, dan secara automatik menyesuaikan cara soalan dikemukakan, tempoh masa yang diberikan, atau jenis sokongan visual yang disertakan. Guru tidak perlu lagi mengkonfigurasi setiap perubahan ini secara manual untuk setiap murid.

AI Generatif untuk Pembinaan Bahan

Platform berasaskan model bahasa besar seperti ChatGPT, Claude, dan NotebookLM kini digunakan oleh guru pendidikan khas untuk menjana bahan diferensiasi, rancangan pengajaran, dan skrip sosial yang disesuaikan untuk murid neurodivergen.^[11] Kajian reka bentuk menunjukkan bagaimana alat-alat ini digunakan dalam lima fasa berturutan untuk mencipta pengalaman pembelajaran yang benar-benar personal bagi pelajar neurodivergen, dengan penekanan kepada penyesuaian bahasa, struktur tugasan, dan sokongan fungsi eksekutif.^[11]

Kemampuan ini amat bernilai untuk murid yang dikategorikan sebagai "twice-exceptional", iaitu murid yang mempunyai bakat luar biasa dalam sesuatu bidang tetapi pada masa yang sama menghadapi cabaran pembelajaran tertentu. AI generatif membolehkan guru mencipta bahan yang mencabar secara intelektual tetapi disampaikan dalam format yang sesuai dengan keperluan pemprosesan murid tersebut.^[11]

Teknologi Sokongan Berintegrasi AI

Alat teks-ke-pertuturan, pengecaman pertuturan, pembaca skrin, dan alat komunikasi augmentatif dan alternatif atau AAC yang diintegrasikan dengan AI kini menyokong murid dengan pelbagai jenis ketidakupayaan, termasuk gangguan pertuturan, penglihatan, dan motor.^[8] Contoh yang didokumentasikan ialah kes seorang murid dengan palsi serebrum yang ucapannya sukar difahami, di mana guru menggunakan AAC berintegrasi AI yang mentafsir pertuturan murid dan menjana output audio yang lebih jelas untuk komunikasi dalam kelas.^[8] Ini membolehkan murid tersebut mengambil bahagian secara aktif dalam perbincangan kelas tanpa bergantung sepenuhnya kepada bantuan manusia untuk setiap interaksi.

Aplikasi dalam Pendidikan

Personalisasi Laluan Pembelajaran

Ulasan sistematik menunjukkan bahawa platform adaptif berasaskan algoritma pembelajaran mesin dan pemodelan ramalan mampu menghasilkan kesan positif sederhana hingga besar ke atas hasil kognitif, dengan nilai g sekitar 0.50-0.70, termasuk bagi pelajar dengan pelbagai keperluan pendidikan khas.^[6][10][15] Aplikasi utama melibatkan analitik prestasi masa nyata, penyesuaian tahap kesukaran secara automatik, dan cadangan laluan pembelajaran individual berdasarkan data interaksi murid.^[6][10]

Satu kajian kuantitatif 2025 yang melibatkan 100 murid berkeperluan khas merangkumi kategori disleksia, autisme, dan gangguan motor, menilai sistem pembelajaran adaptif dipacu AI selama tiga bulan. Kajian mendapati peningkatan signifikan secara statistik dalam kemajuan akademik bagi semua kategori, dengan peningkatan perkembangan kognitif dan penglibatan murid apabila laluan pembelajaran dipersonalisasikan oleh sistem AI.^[2] Kajian lain pula melaporkan peningkatan skor pasca intervensi sebanyak 28% dan peningkatan tahap penglibatan sebanyak 65% selepas penggunaan sistem pembelajaran adaptif AI dalam kelas pendidikan khas.^[9]

Penghasilan Bahan Mengikut Tahap Murid

Salah satu tugas yang paling memakan masa bagi guru pendidikan khas ialah menyediakan bahan yang berbeza untuk murid dengan tahap keupayaan yang berlainan dalam kelas yang sama. AI generatif boleh mempercepatkan proses ini dengan ketara. Guru boleh memberikan "prompt" yang spesifik kepada ChatGPT atau Claude, misalnya meminta teks bacaan tentang topik sains yang ditulis pada tahap kefahaman murid darjah dua dengan struktur ayat pendek dan perbendaharaan kata terhad, atau meminta lembaran kerja matematik yang menggunakan sokongan visual untuk murid dengan disleksia.

Yang penting, kajian 2026 tentang penggunaan AI generatif dalam pembangunan objektif RPI mendapati tiada perbezaan signifikan dalam kualiti antara matlamat yang ditulis sepenuhnya oleh guru dan matlamat yang dibantu AI, menunjukkan bahawa AI boleh berfungsi sebagai alat sokongan kecekapan tanpa menjejaskan kualiti jika digunakan secara bertanggungjawab.^[12] Ini adalah penemuan yang penting kerana ia menangani kebimbangan bahawa AI akan mengurangkan kualiti kerja profesional guru.

Sokongan Pentadbiran dan Dokumentasi

Selain pengajaran, guru pendidikan khas menanggung beban pentadbiran yang berat, termasuk penyediaan RPI, laporan kemajuan, dan komunikasi dengan ibu bapa. AI boleh membantu dalam menyusun draf dokumen-dokumen ini berdasarkan data penilaian murid yang dimasukkan oleh guru. Kajian 2026 yang disebutkan tadi memberikan keyakinan bahawa penggunaan AI untuk tujuan ini boleh menjimatkan masa tanpa mengorbankan kualiti, asalkan guru kekal sebagai penentu akhir dan penilai kandungan yang dihasilkan.^[12]

Sokongan Perkembangan Emosi dan Sosial

Kajian sistematik 2015-2025 turut menyebut potensi AI dalam menyokong perkembangan emosi pelajar berkeperluan khas.^[10] Skrip sosial yang dijana oleh AI, misalnya, boleh membantu murid autisme memahami situasi sosial tertentu melalui naratif yang disesuaikan dengan minat dan tahap pemahaman mereka. Ini melengkapkan pendekatan terapi tingkah laku yang sedia ada dengan bahan sokongan tambahan yang boleh digunakan di rumah atau dalam sesi latihan.

Konteks Malaysia: Kajian Kes dan Praktikal

Peluang dalam Sistem Pendidikan Khas Malaysia

Sistem pendidikan khas Malaysia merangkumi Program Pendidikan Khas Integrasi di sekolah arus perdana, sekolah pendidikan khas, dan program inklusif. Kepelbagaian konteks ini bermakna keperluan guru juga berbeza. Guru di PPKI mungkin menguruskan murid dengan pelbagai jenis keperluan dalam satu kelas, manakala guru di sekolah khas mungkin menumpukan kepada satu kategori ketidakupayaan yang lebih spesifik.

Berdasarkan bukti daripada kajian-kajian yang dibincangkan, terdapat beberapa senario penggunaan AI yang relevan untuk konteks Malaysia. Pertama, guru boleh menggunakan ChatGPT atau Claude untuk menjana bahan bacaan dalam Bahasa Melayu yang disesuaikan dengan tahap kefahaman murid disleksia, dengan struktur ayat yang lebih mudah dan sokongan visual yang dicadangkan. Kedua, guru yang menguruskan murid dengan gangguan pertuturan boleh meneroka alat AAC berintegrasi AI yang semakin tersedia, walaupun perlu diakui bahawa sokongan bahasa Melayu dalam alat-alat ini masih perlu dipertingkatkan.

Penggunaan Praktikal yang Boleh Dimulakan Segera

Kajian naratif 2024 yang menghimpunkan pengalaman guru yang melaksanakan alat pembelajaran berasaskan AI untuk murid dengan ketidakupayaan teruk mendokumentasikan bagaimana guru menyesuaikan interaksi alat dengan keupayaan komunikasi dan sensori murid.^[13] Guru-guru tersebut melaporkan peningkatan kebolehcapaian bahan dan beberapa peningkatan dalam autonomi murid, tetapi menekankan pentingnya bimbingan manusia yang berterusan.^[13] Pengalaman ini memberikan panduan berguna: mulakan dengan alat yang paling mudah diakses, sesuaikan secara berperingkat, dan pastikan guru kekal sebagai pemandu proses.

Untuk guru Malaysia, langkah praktikal yang boleh dimulakan termasuk menggunakan AI generatif untuk mencipta jadual visual atau "social story" bagi murid autisme, menjana soalan penilaian pelbagai aras untuk murid dengan keperluan berbeza dalam kelas yang sama, atau menggunakan alat teks-ke-pertuturan untuk membantu murid disleksia mengakses teks yang panjang. Semua ini boleh dilakukan dengan alat yang tersedia secara percuma atau dengan kos yang rendah.

Jurang antara Kesedaran dan Amalan

Kajian perspektif guru pendidikan khas 2025 mendapati bahawa walaupun guru menilai kepentingan AI sebagai tinggi, penggunaan sebenar aplikasi AI dalam bilik darjah masih sangat rendah.^[7] Jurang ini dipengaruhi oleh kekangan latihan, infrastruktur, dan kebimbangan etika.^[7] Situasi ini berkemungkinan besar mencerminkan realiti Malaysia juga, di mana akses kepada latihan profesional yang berkualiti dan infrastruktur digital yang konsisten masih tidak seragam antara sekolah bandar dan luar bandar.

Cabaran, Batasan, dan Isu Etika

Isu Keadilan dan Akses

Literatur secara konsisten menekankan isu keadilan dalam penggunaan AI untuk pendidikan khas.^{[1][5][7][8][12][15]} Sekolah dengan sumber yang lebih baik, termasuk infrastruktur internet yang stabil, peranti yang mencukupi, dan guru yang terlatih, akan mendapat manfaat lebih besar daripada teknologi AI. Ini berpotensi memperlebar jurang antara murid berkeperluan khas di sekolah yang berbeza-beza tahap kemudahannya. Dalam konteks Malaysia, perbezaan antara sekolah bandar dan luar bandar, serta antara negeri yang berbeza, perlu diambil kira secara serius dalam sebarang pelan pelaksanaan AI.

Privasi Data Murid

Sistem AI pembelajaran adaptif bergantung kepada pengumpulan data interaksi murid yang berterusan untuk berfungsi dengan baik. Bagi murid berkeperluan khas, data ini boleh merangkumi maklumat sensitif tentang profil kognitif, tingkah laku, dan kemajuan terapeutik. Isu persetujuan bermaklumat daripada ibu bapa, penyimpanan data yang selamat, dan penggunaan data oleh pihak ketiga perlu diuruskan dengan teliti. Guru dan pentadbir sekolah perlu memahami terma perkhidmatan platform yang digunakan dan memastikan pematuhan kepada peraturan perlindungan data yang berkenaan.

Kualiti Pedagogi dan Pergantungan Berlebihan

Satu kebimbangan yang diangkat dalam literatur ialah risiko pergantungan berlebihan kepada sistem automatik.^[1][5][15] Jika guru mula menerima cadangan AI tanpa penilaian kritikal, kualiti pedagogi boleh terjejas. AI tidak memahami nuansa hubungan guru-murid, konteks keluarga, atau faktor emosi yang sering mempengaruhi pembelajaran murid berkeperluan khas. Kajian naratif 2024 dengan jelas menekankan pentingnya bimbingan manusia yang berterusan, walaupun apabila alat AI digunakan.^[13]

Kualiti dan Ketepatan Output AI

AI generatif boleh menghasilkan kandungan yang kelihatan meyakinkan tetapi mengandungi kesilapan fakta atau cadangan pedagogi yang tidak sesuai. Untuk murid berkeperluan khas, bahan yang tidak tepat atau tidak sesuai boleh memberikan kesan yang lebih serius berbanding murid tipikal. Guru perlu sentiasa menyemak dan menilai semua bahan yang dijana oleh AI sebelum digunakan, dan tidak menganggap output AI sebagai produk akhir yang sedia guna.

Batasan Sokongan Bahasa Melayu

Kebanyakan alat AI canggih dibangunkan dengan tumpuan kepada bahasa Inggeris. Sokongan untuk Bahasa Melayu, walaupun semakin baik, masih belum setanding dengan sokongan bahasa Inggeris dalam banyak platform. Ini bermakna guru Malaysia mungkin perlu melakukan penyesuaian tambahan, atau mendapati bahawa sesetengah alat tidak menghasilkan output Bahasa Melayu yang berkualiti tinggi untuk murid berkeperluan khas.

Cadangan dan Amalan Terbaik

Mulakan dengan Keperluan Murid, Bukan Teknologi

Pendekatan yang paling berkesan ialah mengenal pasti keperluan spesifik murid terlebih dahulu, kemudian mencari alat AI yang dapat memenuhi keperluan tersebut. Jangan memilih teknologi kerana ia baharu atau popular, tetapi kerana ia menyelesaikan masalah nyata yang dihadapi dalam bilik darjah. Ini selaras dengan prinsip asas pendidikan khas yang berpusatkan murid.

Kekalkan Penilaian Profesional Guru

Semua output AI, sama ada bahan pengajaran, draf RPI, atau cadangan strategi, perlu disemak dan dinilai oleh guru sebelum digunakan. Kajian 2026 menunjukkan AI boleh menyamai kualiti kerja guru dalam tugasan tertentu,^[12] tetapi ini tidak bermakna guru boleh menghilangkan diri daripada proses tersebut. Pertimbangan profesional, etika, dan pengetahuan kontekstual tentang murid kekal sebagai tanggungjawab guru yang tidak boleh diwakilkan kepada sistem automatik.

Bina Kemahiran Secara Berperingkat

Memandangkan kajian 2025 mendapati jurang yang besar antara kesedaran dan penggunaan sebenar AI dalam kalangan guru pendidikan khas,^[7] adalah lebih realistik untuk memulakan dengan satu atau dua alat yang mudah dipelajari, menguasainya dengan baik, kemudian berkembang secara berperingkat. Guru boleh bermula dengan menggunakan AI generatif untuk menjana draf bahan, sebelum meneroka sistem pembelajaran adaptif yang lebih kompleks.

Utamakan Latihan dan Sokongan Rakan Sejawat

Latihan yang berkesan bukan sekadar mengetahui cara menggunakan alat, tetapi memahami cara mengintegrasikannya ke dalam amalan pedagogi yang sedia ada. Komuniti amalan dalam kalangan guru pendidikan khas, sama ada dalam sekolah atau melalui rangkaian profesional, boleh menjadi sumber sokongan yang berharga untuk berkongsi pengalaman, amalan terbaik, dan amaran tentang alat yang kurang berkesan.

Dapatkan Persetujuan dan Libatkan Ibu Bapa

Sebelum menggunakan mana-mana alat AI yang melibatkan pengumpulan data murid, guru perlu memaklumkan ibu bapa atau penjaga dan mendapatkan persetujuan mereka. Ini bukan sekadar keperluan etika, tetapi juga membina kepercayaan yang penting dalam hubungan sekolah-keluarga, khususnya bagi keluarga murid berkeperluan khas yang sering kali sangat prihatin tentang privasi dan kebajikan anak mereka.

Pantau dan Nilai Kesan Secara Berkala

Penggunaan AI perlu disertai dengan pemantauan berterusan terhadap kemajuan murid. Data yang dikumpulkan oleh sistem AI boleh menjadi sumber maklumat yang berguna, tetapi guru perlu menggabungkannya dengan pemerhatian langsung dan penilaian formatif untuk mendapat gambaran yang menyeluruh tentang perkembangan murid.

Kesimpulan

AI menawarkan peluang yang nyata dan didokumentasikan untuk membantu guru pendidikan khas Malaysia menyampaikan pengajaran yang lebih personal, menghasilkan bahan yang lebih sesuai dengan keperluan murid, dan memperkukuhkan aksesibiliti pembelajaran. Bukti empirikal dari 2024-2026 menunjukkan peningkatan yang signifikan dalam pencapaian dan penglibatan murid berkeperluan khas apabila sistem AI digunakan dengan tepat.^[2][9][10] Alat seperti AI generatif pula terbukti boleh menyokong tugas pentadbiran seperti pembangunan RPI tanpa menjejaskan kualiti.^[12]

Pada masa yang sama, cabaran yang wujud, iaitu isu keadilan akses, privasi data, risiko pergantungan berlebihan, dan batasan sokongan bahasa, perlu diuruskan dengan serius dan tidak boleh diabaikan.^{[1][5][7][8][15]} AI adalah alat yang berkuasa, tetapi keberkesanannya bergantung sepenuhnya kepada cara ia digunakan oleh guru yang berpengetahuan dan bertanggungjawab.

Bagi guru pendidikan khas Malaysia, mesej utama adalah ini: AI boleh meringankan beban kerja dan memperkukuhkan amalan pedagogi, tetapi ia tidak menggantikan kepakaran, empati, dan pertimbangan profesional guru. Mulakan dengan langkah kecil yang bermakna, kekalkan penilaian kritikal terhadap semua output AI, dan sentiasa letakkan keperluan murid sebagai keutamaan utama dalam setiap keputusan yang dibuat.

Rujukan

1. Ethical Considerations in AI-Assisted Special Education: A Critical Review. Journal of Special Education Technology. 2024.
2. AI-Driven Adaptive Learning Systems for Students with Disabilities: A Quantitative Study. International Journal of Inclusive Education. 2025.
3. Hierarchical DQN-Based Reinforcement Learning for Personalized Special Education Interventions. IEEE Transactions on Learning Technologies. 2025.
4. (Tidak digunakan dalam artikel ini.)
5. Risks and Limitations of Automated Systems in Special Needs Classrooms. Disability and Rehabilitation: Assistive Technology. 2024.
6. Systematic Review of AI in Education: Cognitive Outcomes and Adaptive Learning. Review of Educational Research. 2026.
7. Special Education Teachers' Perceptions and Actual Use of AI Tools in Classrooms. Teaching and Teacher Education. 2025.
8. Augmentative and Alternative Communication with AI Integration: Accessibility in Special Education. Assistive Technology Journal. 2024.
9. Impact of AI Adaptive Learning Systems on Engagement and Academic Performance in Special Education. Multidisciplinary Science Journal. 2025.
10. Artificial Intelligence in Special Needs Education: A Systematic and Bibliometric Review of 120 Studies (2015-2025). Computers and Education: Artificial Intelligence. 2025.
11. Designing AI-Powered Personalized Learning for Neurodiverse and Twice-Exceptional Learners Using Generative AI Tools. Journal of Learning Design. 2025.
12. Generative AI in IEP Goal Development: A Comparative Quality Analysis. Journal of Special Education Leadership. 2026.
13. Narrative Review of AI Learning Tools for Students with Severe Disabilities: Teacher Experiences and Ethical Challenges. European Journal of Special Needs Education. 2024.
14. (Tidak digunakan dalam artikel ini.)
15. Global Trends in AI-Personalized Learning: Ethical Frameworks and Regulatory Needs. UNESCO Institute for Lifelong Learning. 2026.

Artikel ini terkini sehingga July 2026. Maklumat tentang teknologi AI berubah dengan pantas. Pembaca digalakkan menyemak dokumentasi rasmi untuk kemas kini terbaru.